بيرق و خواندن اين كلمه ميبينم كه يكدسته ميبينند و ميخوانند و ميخندند و ميگذرند و دستهء ديگر ميايستند و با سكوت عميقى بر آن مينگرند و عاقبت سرى تكان داده ميروند بديهى است دستهء اول سرمايه‌داران مملكت هستند و دسته دوم آنان كه اين بيرق نماينده افكار برادران كارگر آنها در روسيه مىباشد بديهى است كه اين عامل در هردو طايفه مزبور تأثير شديد دارد اول براى كسانى كه در ميدانهاى جنگ جان ميدهند و يا در زير فشار سختى و بدبختى جنگ بجان آمده‌اند دوم در افكار كسانى كه بايد خرج جنگ از كيسهء آنها پرداخته شود و اگر حواس ايشان از اين راه مختل شد و از عاقبت كار دارائى خويش نگران ماندند چگونه مىتوانند خرج جنگ را بپردازند يا كجا حواسى براى آنها باقى ميماند كه بتوانند بدولت آنطور كه بايد مساعدت نمايند چنان كه در آخرين جلسه شوراى ملى رايشتاخ كه پيش از تعطيل براى استقراض داخلى منعقد بود نگارنده خود تماشا ميكردم نمايندهء تندروان مجلس با چه حرارت از استقراض جديد و طول دادن دامنهء جنگ امتناع مينمود و ميگفت براى حرص و طمع جمعى سرمايه‌داران و شهوت مملكت‌گيرى آنها ما نبايد بيش از اين جان و مال خود را فدا نمائيم گرچه اكثريت مجلس موافق دولت و بر ضد اين عقيده بود و لكن نمايان بود كه اجبارى و در تحت فشار قوهء نظامى است و گرنه سرمايه‌داران هم بىنهايت نگران بودند . عامل دوم كه سياسيون را مضطرب دارد مساعدت فوق العاده امريكائيان است بمتفقين بديهى است آلمان در ابتداى دخالت امريكائيان تصور نميكرد آنها اينطور مجدانه بايستند و چند هزار قشون با پول هنگفت بميدان جنگ بريزند كه اگر نبود قشون و پول امريكا شكست متفقين حتمى الوقوع شمرده ميشد چه قشون آلمان پس از بمبارده كردن پاريس از يكصد و بيست كيلومترى به طرف پاريس رهسپار گشت و نزديك بود كار يكطرفى شود تنها چيزى كه ميان جان متفقين رسيد مددكارى امريكائيان و بروز عامل سيم است كه به زودى خواهيد خواند و بهرحال زور و زر امريكائيان روز بروز حواس آلمانها را در حوزهء سياست و نظام مشوشتر ميسازد و اما عامل سيم بستوه آمدن و ناتوان گشتن رفيقان جنگى آلمان است كه زحمت بار آنها بر دوش او از زحمت